Willa Wanda: Elegancja, Bohaterstwo i Tajemnice Szczawnicy, Które Musisz Poznać

Złote Czasy: Od Pensjonatu „Pod Słowackim” do Nowoczesnego Hotelu

Wszystko zaczęło się od wielkiej miłości i niezwykłej energii pewnej góralki. W 1924 roku Maria Majerczak poślubiła Macieja Zachwieję-Gawlaka, tworząc duet idealny. Maria, kobieta o niespożytej sile, prowadziła najpierw pensjonat „Pod Słowackim”, dbając o to, by goście z całej Polski czuli się w Pieninach jak w domu.

Interes rozkwitał tak prężnie, że w 1930 roku na rodowej parceli wyrosła dumna Willa Wanda – ówczesny szczyt nowoczesności i elegancji. W czasach, gdy w wielu pensjonatach woda ze studni była standardem, tutaj kuracjusze mieli w pokojach zarówno ciepłą, jak i zimną wodę! Aby sprostać wymaganiom elity, Maria sprowadziła nawet mistrza kuchni z samej Francji. Pod balkonami obiektu sypiała Tola Mankiewiczówna – wielka gwiazda przedwojennego polskiego kina. Był to świat pełen gwaru, elegancji i muzyki, który miał jednak wkrótce zniknąć.

Wojenny Punkt Zwrotny: Hotel, Który Stał się Twierdzą Oporu

Gdy we wrześniu 1939 roku nad Szczawnicą zawisły czarne chmury, Zachwiejowie wykazali się niezwykłą intuicją. Jeszcze przed wybuchem walk Maciej zbudował profesjonalną lodownię – schron o grubych murach i sprawnej wentylacji. To właśnie tam, w chłodzie i mroku, zamiast lodu skrywano ludzi uciekających przed okupantem.

Willa Wanda stała się sercem szczawnickiej konspiracji. Maria Zachwieja-Gawlak oraz jej córka Wanda (pseudonim „Mała Wanda”) ryzykowały życie każdego dnia, realizując misje specjalne:

• Placówka Łącznikowa ZWZ-AK: Willa służyła jako kluczowy punkt kontaktowy dla kurierów zmierzających na węgierski szlak do Budapesztu.
• Ratunek przed Zagładą: W posiadłości bezpieczne schronienie znalazły m.in. Zofia i Michała Blajsztein, ukrywane przed niemieckim terrorem.
• Przerzuty przez „Zieloną Granicę”: Maria karmiła, poiła i odziewała uchodźców, przygotowując ich do morderczej przeprawy przez Pieniny i Tatry.
• Kurierska Służba Synów: Bracia Wandy – Wojciech i Jan – jako odważni kurierzy przeprowadzali ludzi przez górskie bezdroża, znając każdą ścieżkę jak własną kieszeń.

Cena Wolności: Od Katowni „Palace” do Obozów Koncentracyjnych

Listopad 1941 roku przyniósł tragedię. W wyniku donosu Gestapo brutalnie wtargnęło do wnętrza willi. Maria i Wanda trafiły do zakopiańskiej katowni „Palace”, gdzie były przesłuchiwane przez niemieckiego oprawcę Schmulcha oraz bezlitosnego tłumacza Kropiwnika. Maria, mimo katowania bykowcem i konfrontacji ze skatowanym synem Wojciechem, nie wydała nikogo.

Bracia Wandy zapłacili za wolność Ojczyzny cenę najwyższą:

• Wojciech Zachwieja: Zginął w obozie Auschwitz 25 lipca 1942 roku.
• Jan Zachwieja: Oddał życie w obozie Mauthausen-Gusen 3 września 1942 roku.

Kobiety przeszły przez piekło obozów Auschwitz, Ravensbrück i Mauthausen. Maria dwukrotnie stała w kolejce do komory gazowej – za pierwszym razem uratował ją polski lekarz obozowy, za drugim niewiarygodny zbieg okoliczności. Współwięźniarki nazywały ją „Oświęcimską Matką”, ponieważ mimo skrajnego wycieńczenia dzieliła się z potrzebującymi każdą kromką chleba.

Powojenne Losy i Dziedzictwo Niezłomności

W maju 1945 roku przed dom podjechała furmanka. Siedziała na niej kobieta tak skrajnie wycieńczona i zmieniona przez obozowy głód, że własna córka nie poznała jej na pierwszy rzut oka. Dopiero gdy Maria odezwała się, Wanda ze łzami w oczach wykrzyknęła: „O Boże! To ty, mamo, nie poznaję cię!”.

Powrót do Szczawnicy nie przyniósł jednak pełnego spokoju. Władze komunistyczne nie wybaczyły rodzinie akowskiej przeszłości – odebrały majątek i przekształciły budynek w Sanatorium „Pracownik”. Mimo utraty majątku oraz śmierci synów i braci, rodzina nigdy nie straciła godności. Wanda Zachwieja-Węglarz do końca swoich dni (zmarła w 2021 roku) pozostała wierną strażniczką tej historii.

Podsumowanie i Informacje Praktyczne