Przewodnik przyrodniczy dla uważnych wędrowców po pienińskich szlakach
Małe Pieniny mają swój własny głos. Czasem jest to głębokie „kruk-kruk” dochodzące gdzieś znad leśnych grzbietów, czasem rytmiczne stukanie dzięcioła, a czasem ciche pluskanie w potoku. Nie wszystkie pienińskie skarby można zobaczyć – niektóre trzeba po prostu usłyszeć.
Dlatego podczas wędrówki po Małych Pieninach warto od czasu do czasu przestać patrzeć wyłącznie przed siebie. Zatrzymać się. Nadstawić ucha. Spojrzeć w korony drzew, w skalne ściany i w nurt górskiego potoku. Bo właśnie tam toczy się niezwykle ciekawe życie.
🦅 Ptaki Małych Pienin – mały przewodnik dla uważnych wędrowców
Małe Pieniny kojarzą się przede wszystkim z Wysoką, Wąwozem Homole, Rezerwatem Biała Woda, wapiennymi skałami i rozległymi panoramami. Tymczasem pomiędzy tymi najbardziej znanymi atrakcjami kryje się świat, którego wielu turystów nawet nie zauważa. To świat ptaków.
W lesie, nad potokiem, na skalnych ścianach i wysoko nad pienińskimi grzbietami spotkać można gatunki doskonale przystosowane do życia w górskim środowisku. Nie zawsze uda się je zobaczyć, ale bardzo często można je usłyszeć. I właśnie dlatego spacer po Małych Pieninach może stać się czymś w rodzaju przyrodniczego koncertu.
🦉 Sowy Małych Pienin – nocni łowcy pienińskich lasów
Kiedy nad górami zapada zmrok, rozpoczyna się druga zmiana. Wtedy lasy Małych Pienin przejmują sowy – cisi i niezwykle skuteczni łowcy. Jednym z najbardziej imponujących mieszkańców tych terenów jest puchacz (Bubo bubo) – największa z naszych sów. Ten potężny ptak związany jest z trudno dostępnymi, skalistymi i leśnymi ostępami. W Małych Pieninach szczególnego znaczenia nabierają dzikie zakamarki rezerwatu Zaskalskie-Bodnarówka.
Kto jeszcze poluje po zmroku? Puchacz nie jest jedynym nocnym łowcą. W pienińskich lasach można spotkać również:
- Sowę uszatą,
- Włochatkę,
- Puszczyka zwyczajnego,
- Pójdźkę.
A wśród sów szczególnie fascynująca jest sóweczka (Glaucidium passerinum). To najmniejsza europejska sowa – niewielka, mniej więcej wielkości szpaka, ale charakterem zdecydowanie nieproporcjonalna do rozmiarów. Co ciekawe, sóweczka może być aktywna również w ciągu dnia, ponieważ poluje między innymi na niewielkie ptaki śpiewające.
💧 Pluszcz – ptak, który nie boi się zimnej wody
Teraz zejdźmy niżej – tam, gdzie pieniński szlak przecina górski potok. W okolicach Białej Wody czy Kamionki warto czasem zatrzymać się przy brzegu i zamiast patrzeć na kolejną panoramę, spojrzeć w nurt.
Jeśli zobaczycie niewielkiego ptaka, który energicznie porusza się na kamieniu, a chwilę później znika pod wodą – być może właśnie spotkaliście pluszcza (Cinclus cinclus). To jeden z najbardziej niezwykłych ptaków związanych z górskimi potokami. Pluszcz potrafi nurkować w wartkim, zimnym nurcie w poszukiwaniu pożywienia. Można powiedzieć, że jeśli większość ptaków woli mieć wodę pod nogami, pluszcz uważa, że czasem warto mieć ją… nad głową.
🪨 Ptaki skalnych ścian Małych Pienin
Małe Pieniny to nie tylko lasy i potoki. Wapienne skały i nasłonecznione zbocza tworzą zupełnie inne środowisko. Tutaj warto wypatrywać białorzytki (Oenanthe oenanthe). Ten niewielki ptak świetnie radzi sobie w suchym, skalistym krajobrazie. Na skałach i murawach naskalnych można również spotkać kopciuszka (Phoenicurus ochruros), którego sylwetka i charakterystyczne ruchy dobrze komponują się z surowym krajobrazem skalnych ścian.
Kilka minut marszu potrafi całkowicie zmienić scenerię: najpierw cienisty las, potem szum potoku, a chwilę później – rozgrzana słońcem wapienna skała. I każdy z tych światów ma swoich mieszkańców.
🎶 Leśny chór Małych Pienin
Największy koncert zaczyna się jednak w koronach drzew. Wśród gałęzi uwijają się dziesiątki małych mieszkańców pienińskich lasów:
- Bogatka (Parus major): Jeden z najbardziej rozpoznawalnych ptaków. Żółty brzuszek, czarna głowa i charakterystyczny czarny „krawat” sprawiają, że trudno ją pomylić z inną sikorą.
- Modraszka (Cyanistes caeruleus): Mniejsza od bogatki, ale bardziej „biżuteryjna”. Przyciąga wzrok niebieskim ubarwieniem i czapeczką.
- Czubatka (Lophophanes cristatus): Ma charakterystyczny czubek piór, dzięki któremu wygląda tak, jakby nawet podczas zwykłego spaceru była gotowa na ważne spotkanie.
- Kowalik (Sitta europaea): Jeden z niewielu ptaków, który potrafi poruszać się po pniu głową w dół – z taką swobodą, jakby grawitacja była tylko sugestią.
- Strzyżyk (Troglodytes troglodytes): Malutki ptak ukrywający się wśród wykrotów, który potrafi wydawać z siebie zaskakująco donośny głos.
- Drozd śpiewak (Turdus philomelos): Mistrz pięknych, melodyjnych fraz płynących prosto z koron drzew.
☀️ Zięba i kruk – meteorolog oraz strażnik pienińskiego nieba
Warto też nauczyć się rozpoznawać głos zięby (Fringilla coelebs). Dawne ludowe obserwacje przypisywały jej śpiewowi znaczenie prognostyczne – górale traktowali jej charakterystyczne „dzwonienie” jako zapowiedź zmiany pogody.
A wysoko nad leśnymi grzbietami Małych Pienin często można dostrzec sylwetkę kruka (Corvus corax). To niezwykle inteligentny ptak, którego głęboki głos jest jednym z najbardziej charakterystycznych dźwięków górskiego krajobrazu.
📍 Gdzie szukać ptaków w Małych Pieninach?
- W lesie i na polanach: Bogatka, modraszka, czubatka, kowalik, strzyżyk, drozd śpiewak, zięba.
- Nad górskimi potokami: Pluszcz (okolice Białej Wody i Kamionki).
- Na skałach i zboczach: Białorzytka, kopciuszek.
- W leśnych ostępach: Puchacz, puszczyk, włochatka, sóweczka.
💡 PAMIĘTAJCIE PODCZAS WĘDRÓWKI: Dzikie zwierzę nie jest atrakcją do „zaliczenia”. Najlepsza obserwacja to taka, podczas której ptak nawet nie wie, że ktoś go ogląda.
📊 Ptaki Małych Pienin – mała ściąga dla turysty
| Gdzie patrzeć? | Kogo można spotkać? | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| Lasy i polany | Bogatka, modraszka, czubatka, zięba | Śpiew, kolorowe upierzenie |
| Pnie drzew | Kowalik | Schodzi po pniu głową w dół |
| Podszyt | Strzyżyk | Mały ptak, zaskakująco mocny głos |
| Korony drzew | Drozd śpiewak, zięba | Melodyjne śpiewy |
| Górskie potoki | Pluszcz | Nurkowanie w wartkim nurcie |
| Skały i piargi | Białorzytka, kopciuszek | Zwinne poruszanie się po skałach |
| Leśne ostępy | Sowy (puchacz, puszczyk, włochatka, sóweczka) | Najczęściej usłyszysz je wcześniej, niż zobaczysz |
| Niebo nad grzbietami | Kruk | Charakterystyczny głos i szerokie skrzydła |
Nie trzeba być ornitologiem, żeby odkrywać ptaki Pienin
Nie trzeba mieć profesjonalnego sprzętu ani znać łacińskich nazw wszystkich gatunków. Wystarczy zwolnić. Podczas następnej wędrówki po Małych Pieninach spróbujcie przez kilka minut po prostu słuchać. Bo góry nie są zoo – nie wszystkie ich tajemnice pojawiają się na nasze życzenie, i to w nich jest najpiękniejsze.